De Molukse gemeenschap in Eerbeek

verslag van de lezing van mevrouw Matulessy – Souisa

getiteld: Overtocht, van woonoord naar een “thuis”. Een persoonlijke geschiedenis
van de Molukse gemeenschap in Eerbeek. (26 januari 2026).

Aangezien ik geen aantekeningen heb gemaakt, Zijn er nadere bronnen bestudeerd die een
diepere inkijk geven in de gebeurtenissen die onze medeburgers mee hebben moeten
maken. Mevrouw Augustin Matulessy legt tevens de nadruk op de emotionele facetten die
de Molukkers mee hebben moeten maken bij hun afscheid en overtocht naar Nederland.

Molukkers in voormalig Nederlands Indie.

Reeds in 1599 kwamen de Molukkers in contact met de Nederlanders. De VOC had
belangstelling voor specerijen en andere kruiden. Dat werd een zeer winstgevende handel.
De VOC verwierf het monopolie. Molukkers in de noordelijke Molukken zijn vooral moslim
en de Molukkers in de centrale en zuidelijke Molukken zijn vooral Christelijk. Ambon is een
eiland in de zuidelijke Molukken.
Na 1800 werd Indië officieel een Nederlandse kolonie. De VOC werd opgeheven en haar
bezittingen werden overgedragen aan de Nederlandse staat. In plaats van het VOC-leger
werd er nu een Koninklijk Nederlands Indisch leger (Knil) opgericht. Zeelui die in dienst
waren geweest van de VOC, kwamen nu in dienst van de Nederlandse staat. Het KNIL richtte
zich in eerste instantie niet alleen op werving dichtbij, namelijk in België en Duitsland, maar
ook in andere landen zoals Zwitserland en Ghana werden soldaten voor het Indische leger
geworven. Omdat er nog meer manschappen nodig waren, werd er ook geworven op de
Molukken. De Molukkers vochten voor Nederland in de buitengewesten van Nederlands
Indië. Met de opkomende nationalistische beweging in 1920 en 1930 koos een deel van de
Molukse bevolking de nationalistische kant van Nederlands Indië en werden de Ambonese
KNIL-militairen als verraders gezien, omdat ze trouw bleven aan Nederland. In die
hoedanigheid vochten ze ook mee aan de Nederlandse kant in de koloniale oorlog tegen de
Indonesische nationalisten in de jaren 1945 – 1949.
Als gevolg van de onafhankelijkheidsverklaring in december 1949 werd het KNIL in juli 1950
opgeheven en werden de inheemse soldaten voor de keus gesteld uit dienst te gaan of
onderdeel te worden van het Indonesische leger. Voor veel Molukkers waren dit geen
aantrekkelijke opties. De meesten waren op dat moment op Java en wilden gedemobiliseerd
worden op Ambon om zich aan te sluiten bij de onafhankelijkheidsbeweging RMS ( Republik
Maluku Selatan) onder leiding van Chris Soumokil. Nederland wilde de verhouding met het
net ontstane Indonesië echter niet verstoren en weigerde aan deze wens te voldoen. In
plaats daarvan kozen de Molukse militairen op advies van de RMS-delegatie in Nederland
voor een tijdelijk verblijf in Nederland. En zo arriveerden tussen maart en juni 1951, 3578
militairen met hun gezinnen (in totaal 12.500 personen) in Nederland, waar ze vervolgens
tegen hun zin gedemilitariseerd werden.
Aanvankelijk gingen zowel de Molukkers als de Nederlandse overheid uit van een tijdelijk
verblijf en werden zij om die reden gehuisvest in kampen door heel Nederland. In de loop
van de jaren vijftig bleek dat een snelle terugkeer naar de Molukken politiek onmogelijk was

en werd langzaam maar zeker, en voor velen pijnlijk, duidelijk dat hun toekomst in
Nederland zou liggen.

Overtocht

In 1951 werden ruim 12.500 Molukkers, hoofdzakelijk KNIL-militairen met hun gezinnen in
12 transporten van Indonesië naar Nederland gebracht. De overtocht was als tijdelijk
bedoeld. Ze kwamen onder druk van de omstandigheden naar Nederland en kregen een
dienstbevel, waarin ze onverwacht werden ontslagen uit militaire dienst. Dit werd hen
terloops aan boord van de schepen via microfoons meegedeeld. Dit was een enorme schok.

Eerste opvang

De Molukkers die nu in Eerbeek wonen werden allereest vanaf de schepen opgevangen in
interneringskamp Amersfoort. Zij werden hier eerst medisch onderzocht en ontvingen hun
ontslagdocumenten uit militaire dienst. Daarna werden ze ondergebracht in op dat moment
leegstaande gebouwen zoals kloosters en interneringskampen verspreid over het hele land.
Veelal waren het barakken.

De Molukse gemeenschap in Eerbeek

Begin jarenzestig van de vorige eeuw kwamen de eerste Molukkers in Eerbeek wonen.
Ongeveer veertig gezinnen. Zij maakten een ingrijpende periode van aanpassing door.

Molukse Evangelische Kerk Silo.

In 2024 werd het 60-jarig bestaan van de Molukse gemeenschap in Eerbeek gevierd door
een werkgroep van de kerk en de Eerbeekse bibliotheek. Het project kreeg de naam: Een
gemeente, veel culturen. De Silokerk heeft de status van gemeentelijk monument. Dit als
waardering van de Molukse cultuur. De Molukse Evangelische Kerk Silo (1964) is een stukje
Molukse geschiedenis in de gemeente Brummen. De kerk is gebouwd naar een ontwerp van
architect J.H.C. van Dorp en is een bijzonder voorbeeld van functioneel-sobere architectuur
uit die tijd. Kenmerkend is het licht hellende dak in de vorm van een lessenaar, wat het
gebouw een eigen karakter geeft. Wat deze kerk extra bijzonder maakt, is het volledig intact
gebleven interieur. Daarmee biedt het niet alleen een authentiek tijdsbeeld, maar ook een
waardevolle blik op het religieuze en culturele leven van de Molukse gemeenschap in
Nederland. Bekijk ook het filmpje op You Tube over de Molukse Silokerk in Eerbeek: Een
gemeente, veel culturen, meer gesprekken.
Het adres van de Silokerk is Kloosterstraat 38. De moeite van het bekijken waard.
Molukkers op de Algemene begraafplaats Eerbeek.
Op de Algemene Begraafplaats Eerbeek (Coldenhovenseweg 85 A) liggen26 Molukse KNIL-
militairen begraven, wat de locatie tot een belangrijk historisch monument maakt voor de
Eerbeekse Molukse gemeenschap. Sinds 2023 zijn de grafrechten van deze eerste generatie
omgezet naar onbepaalde tijd, als eerbetoon aan de Molukkers. Het behoud van deze
graven is cruciaal voor de herinnering aan de Molukse geschiedenis in Eerbeek.

Dankwoord mevr. Augustin Matulessy

“Allereerst wil ik de Oudheidkundige Vereniging De Marke bedanken dat ik het Molukse
verhaal mocht delen. Voor mij is het belangrijk om onze geschiedenis te blijven vertellen,
niet om medelijden op te roepen, maar om begrip te creëren en de (veer)kracht van de
Molukse gemeenschap zichtbaar te maken”.

Aanbevolen website:

Internet:

https://www.moluksevoetstappen.nl/eerbeek
https://www.moluksevoetstappen.nl/actueel/een-gemeente-veel-culturen-meer-gesprekken/